Fotografija.ba na facebook-u Fotografija.ba na twitter-u Fotografija.ba na Google+

Osnovni pojmovi u fotografiji

Cilj ove rubrike je da upozna sve one koji se žele baviti fotografijom sa osnovama funkcionisanja aparata i osnovnim fotografskim pojmovima.

Preporuči ovaj članak

Spisak pojmova

AE (Auto Exposure) – automatski sistem mjerenja ekspozicije na digitalnom fotoaparatu ili kameri. Ovaj sistem automatski i tačno mijenja količinu i vrijeme osvjetljavanja svjetlosnog senzora prema postojećim svjetlosnim uslovima. Postoji više tipova automatskog mjerenja ekspozicije poput programa, prioriteta blende ili prioriteta ekspozicije.

AF (Auto Focus) – skraćenica za automatsko izoštravanje. Sistem automatskog izoštravanja samostalno i tačno izoštrava objektiv na željenu udaljenost od subjekta snimanja.

Anti-aliasing (engl.) – smanjivanje stepenastih rubova piksela ili grupe piksela pri njihovoj velikoj vidljivosti na finalnoj fotografiji. Ova obrada fotografije za kvalitetniji fotografski izgled digitalnog zapisa može biti softverska, a u nekim slučajevima pri profesionalnim digitalnim fotoaparatima može biti dodana kao fizički filter ispred svjetlosnog senzora.

Asferične leće – fotografske leće često korištene pri današnjim sofisticiranim objektivima (većinom pri zum objektivima). Zakrivljenost ovih leća, za razliku od normalnih, nije savršeno zaobljena, već je na različitim dijelovima različito zakrivljena, tako da otklanja moguće hromatske i ostale aberacije (greške leća pri kojima je vidljiv rasap boja ili druge greške koje vode do izobličenja finalne snimke).

Balans bijele (white balance) – podrazumijeva postavljanje ispravne svjetline crvene, zelene i plave boje u fotografiji, tako da najsvjetliji dio snimke predstavlja bijelu boju. Ovo je posebna stavka vrlo bitna za današnje digitalne aparate. Većina aparata vrlo dobro automatski računa balans bijele, ali je u nekim slučajevima poželjno koristiti zadane parametre za tip svjetla (fluorescentno, blic, dnevno itd) ili manuelno izmjeriti balans bijele putem aparata. Određivanjem balansa bijele mi ustvari mjerimo temperaturu svjetla kako bi boje na fotografiji bile što realnije u odnosu na stvarnost.

Blic – pri gotovo svim današnjim digitalnim fotoaparatima moguće je pronaći ugrađen blic koji pomaže u ispravnom osvjetljavanju snimanog subjekta pri slikanju u nepovoljnim svjetlosnim uslovima. Takođe, u mnogim slučajevima blic pomaže pri dosvjetljavanju, za kvalitetnije boje i veću oštrinu snimanog subjekta.

BlueTooth – ovo je najnoviji bežični standard za spajanje i prijenos podataka kod različitih digitalnih uređaja, pa tako i kod digitalnih fotoaparata te videokamera. BlueTooth koristi visoke frekvencije radio talasa za komunikaciju uređaja sa računarom ili drugim istovrsnim uređajem. Karakteristika ovog standarda je lagana povezivost, poput infracrvene, ali bez potrebe za optičkom vidljivošću uređaja.

Bracketing (engl.) – teško prevodiv pojam na naš jezik, koji ćemo jednostavno nazvati breketing (kako je već uvaženo kod domaćih fotografa). Ovaj pojam zapravo predstavlja automatsku izradu više verzija jedne te iste snimke u vlastitim verzijama pod-eksponirane i pre-eksponirane. Obično je moguće namjestiti stepen pod- i pre- ekspozicije za pola, jedne ili dvije ekspozicije, što olakšava manje vještim fotografima naknadni izbor željene osvijetljenosti završne snimke ili za korištenje istih za izradu HDR fotografija.

CCD – Senzor (čip) osjetljiv na svjetlo koji se koristi za hvatanje svjetla koje pada na njega tokom fotografisanja. Sastavljen je od fotoosjetljivih ćelija koje daju piksele, a ono što većina korisnika digitalnih fotoaparata i videokamera ne zna, svjetlosni senzor nije osjetljiv na boje, već samo na nijanse sivog. Da bi se dobila fotografija u boji, koriste se kolor filteri ispred svakog piksela, i to najčešće u RGBG slijedu (crveni, zeleni, plavi, zeleni).

CMOS – Druga vrsta svjetlosnog senzora osjetljivog na svjetlo. Već skoro odbačen od fotografske industrije kao skoro neupotrebljiv standard, prije nekoliko godina vraćen je uspješno u upotrebu, uglavnom kod profesionalnih digitalnih fotoaparata. Današnja vrhunska kvaliteta izrade svjetlosnih senzora CMOS tehnologijom ima još jednu prednost – njegova relativno jeftina izrada smanjuje finalnu cijenu inače vrlo skupih profesionalnih uređaja. Manje zagrijavanje CMOS senzora za razliku od CCD-a omogućuje izradu većih senzora u manjim kućištima, pa tako omogućuje izradu tijela fotoaparata koji će u potpunosti biti kompatibilni s objektivima dizajniranim za 35-milimetarski filmski standard.

Crvene oči (red-eye) - vrlo neugodan efekat prouzročen upotrebom blica i odbijanjem bljeska od unutrašnje dijelove oka, tako da na finalnoj snimci izgledaju crveno. Od ovog efekta pate najviše fotoaparati kojima je ugrađen blic smješten vrlo blizu osi objektiva. Većina današnjih modela digitalnih fotoaparata više-manje uspješno otklanja ovu manu korištenjem predbljeska blica ili posebnim osvjetljenjem ugrađenim u fotoaparat koje se pali prije uključenja glavnog bljeska tokom okidanja.

Cvjetanje (blooming) – neugodan efekat prouzročen predugom ekspozicijom svjetlosnog senzora s previše svjetla, što za rezultat daje izobličenje subjekta snimanja, nestanak njegovih dijelova, kao i promjenu i izbljeđivanje boja. Ovaj se efekt najčešće pojavljuje kod vrlo jeftinih digitalnih fotoaparata sa smanjenim tehničkim mogućnostima i lošom korekcijom automatske ekspozicije.

Digitalni zoom – dodatna mogućnost zumiranja na digitalnim fotoaparatima sa zumom ili jedina mogućnost zumiranja na aparatima s običnim objektivom. Digitalni zum koristi samo isječak (krop) punog formata slike i samim tim daje finalnu fotografiju niže rezolucije. Preporučujemo dva pravila pri korištenju digitalnog zuma – u meniju fotoaparata pronađite opciju digitalnog zuma i isključite je, dok je drugi savjet da ovu opciju više nikada ne uključite. Isto pravilo primjenjivo je i kod digitalnih videokamera, ako vam je želja imati samo fotografije najbolje kvalitete.

Ekspozicija – zbir količine svjetla koje dolazi na film/senzor određen podešavanjem brzine zatvarača, otvora blende i osjetljivosti filma/senzora.

EXIF (Exchangeable Image File Format) – ovo nije zasebna vrsta formata fotografije, nego je ugrađena dodatna informacija u postojećoj datoteci zabilježena tokom snimanja fotografije, a sadrži podatke o postavkama fotoaparata i ekspozicije. Neki od popularnih programa za obradu fotografija na računarima u mogućnosti su pročitati te informacije, ali većina ih nakon eventualne obrade fotografije pri ponovnom snimanju te informacije gubi.

Fiksni objektiv – objektiv fiksne žižne daljine.

Fotoaparat – mehanički uređaj koji je konstruisan tako da posredstvom objektiva kojeg kontrolišu blenda i zatvarač propušta na film/senzor zrake svjetla koje baca neki lik. Oštra i jasna slika dobija se podešavanjem pozicije objektiva u odnosu na površinu filma/senzora tj. fokusiranjem. Fotoaparat se sastoji iz kućišta (tijelo) i objektiva.

Fotografski film – je hemijska emulzija osjetljiva na svjetlost koja nakon eksponiranja na sebi trajno bilježi zapis koji je potom potrebno razviti tretiranjem određenim hemikalijama (kako bi dobili gotovu fotografiju).

Histogram – alat za grafičku analizu snimke gdje je moguće čitanje podataka o kontrastu i dinamičkom opsegu. Histograme je moguće pronaći kod naprednih amaterskih i profesionalnih fotoaparata, kao i pri svakom ozbiljnijem programu namijenjenom pregledu i obradi fotografija. Neiskusnim korisnicima biće teško iščitati podatke o snimci, ali za početak potrebno je znati: histogram pokazuje s lijeva na desno raspon vrijednosti od 0 do 255, s tim da je 0 crno, a 255 je bijelo. Nešto vježbe prikazaće vam odnos vrijednosti snimljene fotografije, a, što je još značajnije, naučiće vas izmijeniti postojeći odnos pri obradi fotografije za još ljepši i kvalitetniji izgled vaše fotografije.

Kompozicija – raspored elemenata na fotografiji čime se stvar sklad i efekt. Elemenata kompozicije ima više a to su kontura, ton, boja, uzorak, tekstura, oblik, dubina i perspektiva. Svi ovi elementi mogu biti raspoređeni tako da čine ravnotežu ili harmoniju ili tako da ističu određene dijelove fotografije. Loše komponovana fotografija će bez obzira na izražajnost pojedinih elemenata zbuniti i izgubiti gledaočevo zanimanje. Univerzalnog pravila za dobru kompoziciju nema, ali postoji nekoliko pravila komponovanja koja su prenesena iz slikarstva a kojih se uglavnom drže i fotografi. Početnicima se za početak preporučuje da se drže ovih pravila dok ne ovladaju znanjem i tehnikom da bi pravila mogli kršiti sa razlogom i opravdanjem. Neka od pravila kompozicije su: Pravilo trećina kojima se slika/fotografija dijeli na devet jednakih djelova, i to s dvije horizontalne i dvije vertikalne linije koje su jednako razmaknute. Time nastaju četiri sjecišta u koja se obično smješta glavni objekat na slici/fotografiji. Prema ovom pravilu za komponiranje fotografije se koriste trećine i sjecišta tih trećina; Pravilo zlatnog reza je kompozicijsko pravilo u kojem se manji dio prema većem odnosi kao veći dio prema ukupnom. U praksi, ako želimo podijeliti nešto na taj način, podijelimo ga na 13 jednakih dijelova i onda to podijelimo u omjeru 8:5. Osim pravila postoje i neka istraživanja koja se odnose na to u kojem smjeru ljudsko oko “ulazi u fotografiju” te se smatra da je to smjer sa lijeva na desno zbog toga što je i smjer čitanja isti. Većina teoretičara ne preporučuje tzv. centralnu kompoziciju gdje se objekat interesa smješta u centar scene, ali u nekim slučajevima centralna kompozicija može biti izrazito efektna.

Ljubičasti obrub (Purple fringe) – greškom nazivan i hromatskom aberacijom koja nastaje na leći objektiva. Ljubičasti obrub greška je koja nastaje na svjetlosnim senzorima rezolucija većih od dva megapiksela, a do nje dolazi prelijevanjem prejakog svjetla sa tako osvijetljenog piksela na susjedne. Greška je vidljiva na dijelovima slike s vrlo visokim kontrastnim odnosom (npr. tamna zgrada nasuprot svijetlog neba). Na spoju visokog kontrasta pojavljuje se nepostojeći ljubičasti obris, po kojemu je ovaj neugodan efekt dobio ime.

Makro objektivi – omogućavaju izoštravanje objekta snimanja sa veoma male udaljenosti za razliku od standradnih objektiva.

Normalni objektiv – njegova žižna daljina jednaka je dijagonali negativa (npr. 50mm za 35mm fotoaparat). Standardni objektiv ima vidni ugao od cca 45°stepeni.

Objektiv – je najbitniji dio svakog fotoaparata. Moderni objektivi su sastavljeni od nekoliko tijesno poredanih i međusobno slijepljenih leća. Na taj se način postiže visok stupanj oštrine. Postoji više vrsta objektiva: normalni objektiv, širokougaoni objektiv, makro objektiv, teleobjektiv i zoom objektiv.

Otvor blende – se izražava simbolom “f” koji može rasti od f:1 kada je blenda potpuno otvorena do f:64 kad je skoro sasvim zatvorena. Vrijednosti otvora blende rastu prema geometrijskog progresiji i bilježe se u nizu f:1, f:1,4, f:2, f: 2,8, f:4 itd.  Riječ o veličini otvora na blendi fotoaparat čijim je povećavanje ili smanjivanje povećava intenzitet upadnog svjetla. Što je broj f veći to je i blenda više zatvorena. Zatvaranjem blende postižemo i veću dubinsku oštrinu.

Piksel (Pixel) – najmanji nezavisni elemenat svjetlosnog senzora (čipa) koji svjetlosni podražaj pretvara u električni impuls, ali takođe i najmanji nezavisni izlazni elemenqt ekrana ili monitora. Označava rezoluciju senzora ili ekrana, a može označavati i veličinu slike.

Područje dubinske oštrine (DOF) – udaljenost između najbliže i najudaljenije tačke trodimenzionalnog objekta unutar kojih je fotografija prihvatljivo oštra. Dubinska oštrina zavisi od otvora blende, udaljenosti fotoaparata i objekta. Pojam dubinske oštrine se ne smije brkati sa pojmom oštrine. To znači da je vidno polje u kojem se nalazi objekat snimanja daje uvjerljivu iluziju dubine jer su svi objekti dovoljno blizu žiže da izgledaju oštro, gledani preko objektiva aparata.

RAW – vrsta zapisa fotografije kod koje se upisuju direktni podaci dobiveni od svjetlosnog senzora, bez njegove posebne obrade u procesoru digitalnog fotoaparata. Da bi se smanjila veličina slike, koristi se kompresija bez gubitaka slike. U pravilu RAW zapise treba naknadno prevesti u neki od poznatih formata (najčešće TIFF zbog kvaliteta bez upotrebe kompresije), pa tek onda obraditi na računaru. RAW zapis neizostavno se koristi pri snimanju profesionalnim digitalnim fotoaparatima.

Saturacija (zasićenost) – stepen u kojoj mjeri je bijelo svjetlo sadržano u nekoj boji. Ako je boja 100% zasićena, u sebi ne sadrži bijelo svjetlo. Ako boja nije uopšte zasićena, pretvorena je u sivu nijansu.

Senzor –  je zamjena za fotografski film kod digitalnih aparata, a riječ je o čipu koji je osjetljiv na svjetlost koja pada na njega tokom fotografisanja. Dobivene informacije tokom fotografisanja se pretvaraju u fotografiju u elektronskom formatu i zapisuju na memorijsku karticu.

SLR aparat (Single Lens Reflex) – jednooki refleksni aparat je aparat sa izmjenjivim objektivima koji prima sliku kroz objektiv na koso pokretno ogledalo koje prenosi sliku na mutno staklo, budući da je slika identična onoj koju registrira film/senzor nema pojave paralakse. U svijetu digitalnih aparata se ispred ove skraćenice dodaje slovo D te dobijamo – DSLR.

Svjetlomjer – uređaj kojim se mjeri ekspozicija scene koju treba fotografisati. Postoje posebni ručni svjetlomjeri i svjetlomjeri ugrađeni direktno u fotoaparat. Postoji više vrsta mjerenja svjetla: Mjerenje odbijenog svjetla – mjeri se količina svjetla koje se odbija od objekta koji snimamo prema aparatu. Na taj se način uzima u obzir uzima boja i svjetlo koje objekat odbija ovo mjerenje je karakteristično samo za ručne svjetlomjere; Mjerenje upadnog svjetla – ovim mjerenjem se određuje snaga svjetlosti bez obzira na svjetlost koju odbija objekat koji snimamo. Ovo mjerenje se koristi na ručnom svjetlomjeru i moguće je odrediti količinu svjetla na poziciji objekta. Opcije mjerenje svjetla koje posjeduju i ugrađeni i ručni svjetlomjeri su: Mjerenje ukupnog svjetla (matrix) svjetlomjer mjeri jačinu svakog dijela kadra i očitava srednju vrijednost na osnovu tih podataka. Mjerenje u središnjem području slike(center weighted) – mjerenje više segmenata scene sa naglaskom na središnji dio kadra; Mjerenje u određenoj tački (spot) – očitava se ekspozicija u samo jednoj tački kadra.

Širokougaoni objektiv – njegova žižna daljina je obično manja od 35mm no vidni ugao obuhvata više od 60 stepeni. Ovaj objektiv je vrlo koristan za snimanja u skučenim prostorima a zbog velikog područja dubinske oštrine čest je izbor fotoreportera.

Šum (noise) – obično se pojavljuje pri dugačkim ekspozicijama (preko sekunde ekspozicije). Pikseli na digitalnoj slici pogrešno se interpretiraju kao nepovezane grupe crvenih, zelenih i plavih piksela. Kao i kod korištenja visoko osjetljivog filma u klasičnoj fotografiji, što je veća postavljena osjetljivost svjetlosnog senzora, veći će biti i šum u slici. Neki digitalni fotoaparati imaju ugrađenu redukciju šuma, pa je finalna snimka prihvatljive kvalitete.

Teleobjektiv – ima uži vidni ugao, ali daje uvećanu sliku predmeta. Žižna daljina teleobjektiva za 35mm aparat obično je veća od 85mm. Teleobjektiv uklanja iskrivljenje perspektive do kojeg dolazi ako ste preblizu objektu kojeg snimate.

Tražilo (Viewfinder) – je uređaj koji omogućava da se vdi objekat snimanja i komponuje fotografija. Tražilo može biti tako konstruisano da odbija sliku kroz objektiv na ogledalo i rizmu, a može biti odvojeno od objektiva i ugrađeno u kućište fotoaparata.

Zatvarač – određuje vrijeme izlaganja filma/senzora svjetlosti koja prolazi kroz objektiv. Zatvarač radi na principu trenutnog reagovanja, a aktivira se pristiskom na okidač. Brzina zatvarača, odnosno vrijeme je uglavnom označeno u dijelovima sekunde 1, 1/2, 1/4, 1/8, 1/15 itd. s tim da je svaka sljedeća brzina za dva puta veča od prethodne. Brzine zatvarača se kreću od 30″ do 1/2000 dijelova sekunde (kod modernih DSLR aparata). Postoji i takozvana opcija “bulb” pomoću koje zatvarač može ostati otvoren koliko to fotograf želi (obično je za ovo potreban ili žičani okidač ili daljinski okidač).

Zoom objektiv – objketiv sa promjenjivom žižnom daljinom (npr. 12mm-24mm), ovi objektivi su uglavnom praktičniji, ali i slabijeg optičkog kvaliteta od fiksnih objektiva.

Žižna daljina – Žižna daljina predstavlja udaljenost optičkog centra objektiva, tj. udaljenost tačke gdje se prelama svjetlost, i ravni filma/senzora, gdje se ustvari nalazi žiža. Žižna daljina se izražava u milimetrima (mm). Utiče na vidni ugao i perspektivu.

© FOTOGRAFIJA.BA 2008 - 2014 // Best of F.ba // Impressum // Osnovni pojmovi // Pravna pomoć // Uslovi korištenja // Registracija // Marketing // ispod haube WordPress i BuddyPress
Sva prava zadržana. Zabranjeno preuzimanje sadržaja bez dozvole izdavača. Sve fotografije su isključivo vlasništvo njihovih autora.